<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0555"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 555 般若心经释要</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 555 般若心经释要</title> <author>明 智旭述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">555</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经释要</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:08"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0555.0878c" n="0878c"/> <lb ed="X" n="0878c01"/> <lb ed="X" n="0878c02"/><cb:docNumber>No. 555</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0878c03"/><lb ed="R041" n="0940a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经释要</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0878c04"/> <lb ed="X" n="0878c05"/><lb ed="R041" n="0940a02"/><byline cb:type="author">明菩萨沙弥 智旭 述</byline> <lb ed="X" n="0878c06"/><lb ed="R041" n="0940a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0878c0601">此直指吾人现前一念介尔之心即是三般若也。 <lb ed="X" n="0878c07"/><lb ed="R041" n="0940a04"/>夫心<persName>佛</persName>众生三无差别。但以生法太廣。<persName>佛</persName>法太高。 <lb ed="X" n="0878c08"/><lb ed="R041" n="0940a05"/>初心之人唯观心为易。是故大部六百馀卷。既约 <lb ed="X" n="0878c09"/><lb ed="R041" n="0940a06"/><persName>佛</persName>法及众生法。廣明般若。今但直约心法显示般 <lb ed="X" n="0878c10"/><lb ed="R041" n="0940a07"/>若。然大部虽廣明<persName>佛</persName>法及众生法。未尝不即心法。 <lb ed="X" n="0878c11"/><lb ed="R041" n="0940a08"/>今文虽直明心法。未尝不具<persName>佛</persName>法及众生法。故得 <lb ed="X" n="0878c12"/><lb ed="R041" n="0940a09"/>名为三无差也。以吾人现前一念介尔之心。虚明 <lb ed="X" n="0878c13"/><lb ed="R041" n="0940a10"/>洞彻。了了常知。不在内外中间诸处。亦无过现未 <lb ed="X" n="0878c14"/><lb ed="R041" n="0940a11"/>来形迹。即是观照般若。以吾人现前一念介尔之 <lb ed="X" n="0878c15"/><lb ed="R041" n="0940a12"/>心。炳现根身器界。乃至十界。假实国土。平等印持。 <lb ed="X" n="0878c16"/><lb ed="R041" n="0940a13"/>不前不後。同时顿具。即是文字般若。盖山河大地 <lb ed="X" n="0878c17"/><lb ed="R041" n="0940a14"/>明暗色空等一切诸境界。性无非文字。不但纸墨 <lb ed="X" n="0878c18"/><lb ed="R041" n="0940a15"/>语言为文字也。以吾人现前一念介尔之心。所有 <lb ed="X" n="0878c19"/><lb ed="R041" n="0940a16"/>知觉之性。及与境界之性。无分无剂。无能无所。无 <lb ed="X" n="0878c20"/><lb ed="R041" n="0940a17"/>是非是。统唯一法界体。即是实相般若。实相般若。 <lb ed="X" n="0878c21"/><lb ed="R041" n="0940a18"/>非彼岸非此岸。达此现前一念之实相。故生死即 <lb ed="X" n="0878c22"/><lb ed="R041" n="0940b01"/>涅槃。名波罗蜜。观照般若。亦非彼岸非此岸。照此 <lb ed="X" n="0878c23"/><lb ed="R041" n="0940b02"/>现前一念即实相。故即惑成智。名波罗蜜。文字般 <lb ed="X" n="0878c24"/><lb ed="R041" n="0940b03"/>若。亦非彼岸非此岸。显此现前一念即实相。故即 <pb ed="X" xml:id="X26.0555.0879a" n="0879a"/> <lb ed="X" n="0879a01"/><lb ed="R041" n="0940b04"/>结业是解脱名波罗蜜。是故此心。即三般若。三般 <lb ed="X" n="0879a02"/><lb ed="R041" n="0940b05"/>若只是一心。此理常然不可改变。故名为经。依此 <lb ed="X" n="0879a03"/><lb ed="R041" n="0940b06"/>成行。三世诸<persName>佛</persName>菩萨之所共遵。故名为经。说此法 <lb ed="X" n="0879a04"/><lb ed="R041" n="0940b07"/>门。天魔外道不能乱壞。故名为经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879a05"/><lb ed="R041" n="0940b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0879a0501">观自在菩萨。行深般若波罗蜜多时。照见五蕴皆空。 <lb ed="X" n="0879a06"/><lb ed="R041" n="0940b09"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879a07"/><lb ed="R041" n="0940b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0879a0701">要知山下路。须问过来人。故擧观心行成者为榜 <lb ed="X" n="0879a08"/><lb ed="R041" n="0940b11"/>样也。观者能观之智。即一心三观。通名观照般若 <lb ed="X" n="0879a09"/><lb ed="R041" n="0940b12"/>也。自在者。由证实相理谛。于诸境界得大解脱也。 <lb ed="X" n="0879a10"/><lb ed="R041" n="0940b13"/>菩萨翻觉有情。乃自利利他之号。智契实相。则自 <lb ed="X" n="0879a11"/><lb ed="R041" n="0940b14"/>利满足。智宣文字。则利他普遍。故名菩萨。此明能 <lb ed="X" n="0879a12"/><lb ed="R041" n="0940b15"/>行之人也。深般若波罗蜜多者。三智一心中得。权 <lb ed="X" n="0879a13"/><lb ed="R041" n="0940b16"/>教三乘所不能共。故名为深。此总明所行之法也。 <lb ed="X" n="0879a14"/><lb ed="R041" n="0940b17"/>时者。追指旷劫以前而言。从此一得相应。则直至 <lb ed="X" n="0879a15"/><lb ed="R041" n="0940b18"/>尽未来际。终始不離深般若矣。照见者。别明能观 <lb ed="X" n="0879a16"/><lb ed="R041" n="0941a01"/>之智。即观照般若。五蕴者。别明所观之境。即文字 <lb ed="X" n="0879a17"/><lb ed="R041" n="0941a02"/>般若。皆空者。别明所显之谛。即实相般若。五阴无 <lb ed="X" n="0879a18"/><lb ed="R041" n="0941a03"/>不即空假中。四句咸離。百非性绝。强名为<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1801" n="0879a1801"/><anchor xml:id="beg0879a1801" n="0879a1801"/>空<anchor xml:id="end0879a1801"/>耳。度 <lb ed="X" n="0879a19"/><lb ed="R041" n="0941a04"/>一切苦厄者。自出二死苦因苦果。亦令法界众生 <lb ed="X" n="0879a20"/><lb ed="R041" n="0941a05"/>同出二死因果。即是行法之效。亦即波罗蜜多也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879a21"/><lb ed="R041" n="0941a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0879a2101">舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。受 <lb ed="X" n="0879a22"/><lb ed="R041" n="0941a07"/>想行识。亦复如是。舍利子。是诸法空相。不生不灭。不 <lb ed="X" n="0879a23"/><lb ed="R041" n="0941a08"/>垢不净不增不减。是故空中无色。无受想行识。无眼 <lb ed="X" n="0879a24"/><lb ed="R041" n="0941a09"/>耳鼻舌身意。无色声香味触法。无眼界。乃至无意识 <pb ed="X" xml:id="X26.0555.0879b" n="0879b"/> <lb ed="X" n="0879b01"/><lb ed="R041" n="0941a10"/>界。无无明。亦无无明尽。乃至无老死。亦无老死尽。无 <lb ed="X" n="0879b02"/><lb ed="R041" n="0941a11"/>苦集灭道。无智亦无得。以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879b03"/><lb ed="R041" n="0941a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0879b0301">此廣释五蕴皆空之境谛。而观照自在其中。以非 <lb ed="X" n="0879b04"/><lb ed="R041" n="0941a13"/>观照不能了达此境谛。故夫心者。不起则<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b0401" n="0879b0401"/><anchor xml:id="beg0879b0401" n="0879b0401"/>已<anchor xml:id="end0879b0401"/>。介尔 <lb ed="X" n="0879b05"/><lb ed="R041" n="0941a14"/>有心。则必顿现根身器界。名为色蕴。则必领纳诸 <lb ed="X" n="0879b06"/><lb ed="R041" n="0941a15"/>苦乐境。名为受蕴。则必取相施设名言。名为想蕴。 <lb ed="X" n="0879b07"/><lb ed="R041" n="0941a16"/>则必生灭迁流不停。名为行蕴。则必了了分别诸 <lb ed="X" n="0879b08"/><lb ed="R041" n="0941a17"/>法。名为识蕴。是知随其所起介尔之心。法尔具足 <lb ed="X" n="0879b09"/><lb ed="R041" n="0941a18"/>五叠浑浊。今以甚深般若照之。了知色唯是心。别 <lb ed="X" n="0879b10"/><lb ed="R041" n="0941b01"/>无实色。一切根身器界。皆如空花梦物。故色不异 <lb ed="X" n="0879b11"/><lb ed="R041" n="0941b02"/>空。空亦唯心。别无异空。设有一法过涅槃者。我亦 <lb ed="X" n="0879b12"/><lb ed="R041" n="0941b03"/>说为如幻如梦。故空不异色。既云不异。<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1201" n="0879b1201"/><anchor xml:id="beg0879b1201" n="0879b1201"/>已<anchor xml:id="end0879b1201"/>是相即。 <lb ed="X" n="0879b13"/><lb ed="R041" n="0941b04"/>犹恐封迷情者。尙作翻手覆手之解。故重示云色 <lb ed="X" n="0879b14"/><lb ed="R041" n="0941b05"/>即是空空即是色。谓随拈一微尘色体。即法界横 <lb ed="X" n="0879b15"/><lb ed="R041" n="0941b06"/>遍竖穷。故即是空。所谓全事即理。无有少许理性 <lb ed="X" n="0879b16"/><lb ed="R041" n="0941b07"/>而不在此事中。即此微尘所具真空全理。还即顿 <lb ed="X" n="0879b17"/><lb ed="R041" n="0941b08"/>具法界全事。故即是色。所称全理即事。无有少许 <lb ed="X" n="0879b18"/><lb ed="R041" n="0941b09"/>事相而不在此理中。斯则当体绝待。更无二物。既 <lb ed="X" n="0879b19"/><lb ed="R041" n="0941b10"/>于色蕴了达此实相<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1901" n="0879b1901"/><anchor xml:id="beg0879b1901" n="0879b1901"/>已<anchor xml:id="end0879b1901"/>。受想行识例皆可知。又恐 <lb ed="X" n="0879b20"/><lb ed="R041" n="0941b11"/>执迷之人。谓此五蕴实相。从照见生。故更申示之 <lb ed="X" n="0879b21"/><lb ed="R041" n="0941b12"/>曰。是五蕴诸法。当体即是真空实相。本自如斯。非 <lb ed="X" n="0879b22"/><lb ed="R041" n="0941b13"/>实相生而五蕴灭。以五蕴本自不生不灭。故名为 <lb ed="X" n="0879b23"/><lb ed="R041" n="0941b14"/>空相耳。又恐迷者。谓此五蕴空相虽非生灭。而有 <lb ed="X" n="0879b24"/><lb ed="R041" n="0941b15"/>垢净。谓凡夫随于染缘则垢。圣人随于净缘则净。 <pb ed="X" xml:id="X26.0555.0879c" n="0879c"/> <lb ed="X" n="0879c01"/><lb ed="R041" n="0941b16"/>故更申示之曰。凡夫五蕴亦即空相。圣人五蕴亦 <lb ed="X" n="0879c02"/><lb ed="R041" n="0941b17"/>即空相。何垢净之有哉。又恐迷者。谓此五蕴空相。 <lb ed="X" n="0879c03"/><lb ed="R041" n="0941b18"/>虽无垢净而有增减。谓凡夫迷。故生死浩然为增。 <lb ed="X" n="0879c04"/><lb ed="R041" n="0942a01"/>德相隐覆为减。圣人悟。故照用无尽为增。惑业消 <lb ed="X" n="0879c05"/><lb ed="R041" n="0942a02"/>亡为减。故更申示之曰。迷时亦只此诸法空相。悟 <lb ed="X" n="0879c06"/><lb ed="R041" n="0942a03"/>时亦只此诸法空相。何增减之有哉。既向五蕴发 <lb ed="X" n="0879c07"/><lb ed="R041" n="0942a04"/>明此妙谛<anchor xml:id="nkr_note_add_0879c0701" n="0879c0701"/><anchor xml:id="beg0879c0701" n="0879c0701"/>已<anchor xml:id="end0879c0701"/>。遂即廣历一切差别法相。融绝圣凡 <lb ed="X" n="0879c08"/><lb ed="R041" n="0942a05"/>情见。而曰是故空中无色乃至亦无得也。然所谓 <lb ed="X" n="0879c09"/><lb ed="R041" n="0942a06"/>无色乃至亦无得者。岂俟融绝而後无哉。良以本 <lb ed="X" n="0879c10"/><lb ed="R041" n="0942a07"/>无所得故也。本无所得名之为谛。了此无得名之 <lb ed="X" n="0879c11"/><lb ed="R041" n="0942a08"/>为观。而总不離五蕴为所观境。若境若谛若观。又 <lb ed="X" n="0879c12"/><lb ed="R041" n="0942a09"/>总不離现前一念介尔之心。一心宛具三義。谛即 <lb ed="X" n="0879c13"/><lb ed="R041" n="0942a10"/>实相。观即观照。境即文字。不纵横幷别。亦非一异。 <lb ed="X" n="0879c14"/><lb ed="R041" n="0942a11"/>故名为深般若也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c15"/><lb ed="R041" n="0942a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0879c1501">菩提萨埵。依般若波罗蜜多。故心无罣碍。无罣碍。故 <lb ed="X" n="0879c16"/><lb ed="R041" n="0942a13"/>无有恐怖。远離顚倒梦想。究竟涅槃。三世诸<persName>佛</persName>。依般 <lb ed="X" n="0879c17"/><lb ed="R041" n="0942a14"/>若波罗蜜多。故得阿耨多罗三藐三菩提。故知般若 <lb ed="X" n="0879c18"/><lb ed="R041" n="0942a15"/>波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无上咒。是无等等 <lb ed="X" n="0879c19"/><lb ed="R041" n="0942a16"/>咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c20"/><lb ed="R041" n="0942a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0879c2001">此遍擧菩萨诸<persName>佛</persName>为证。而明此深般若。真能度一 <lb ed="X" n="0879c21"/><lb ed="R041" n="0942a18"/>切苦厄。所谓过去诸<persName>如来</persName>。斯门<anchor xml:id="nkr_note_add_0879c2101" n="0879c2101"/><anchor xml:id="beg0879c2101" n="0879c2101"/>已<anchor xml:id="end0879c2101"/>成就。现在诸菩 <lb ed="X" n="0879c22"/><lb ed="R041" n="0942b01"/>萨。今各入圆明。未来修学人。当依如是法。非唯观 <lb ed="X" n="0879c23"/><lb ed="R041" n="0942b02"/>世音也。无罣碍。则结业即解脱。究竟方便净涅槃。 <lb ed="X" n="0879c24"/><lb ed="R041" n="0942b03"/>无恐怖。则苦果即法身。究竟性净涅槃。远離顚倒 <pb ed="X" xml:id="X26.0555.0880a" n="0880a"/> <lb ed="X" n="0880a01"/><lb ed="R041" n="0942b04"/>梦想。则烦惑即智明。究竟圆净涅槃。依实相般若。 <lb ed="X" n="0880a02"/><lb ed="R041" n="0942b05"/>得真性菩提。依观照般若。得实智菩提。依文字般 <lb ed="X" n="0880a03"/><lb ed="R041" n="0942b06"/>若。得方便菩提。菩提是如如智。智必冥理。涅槃是 <lb ed="X" n="0880a04"/><lb ed="R041" n="0942b07"/>如如理。理必契智。故影略而互言之。此深般若。即 <lb ed="X" n="0880a05"/><lb ed="R041" n="0942b08"/>大神咒。具妙用故。即大明咒。智照相故。即无上咒。 <lb ed="X" n="0880a06"/><lb ed="R041" n="0942b09"/>实相体故。即无等等咒。无有一法能等此心。此心 <lb ed="X" n="0880a07"/><lb ed="R041" n="0942b10"/>能等一切诸法。令其同归实相印故。此之心咒。的 <lb ed="X" n="0880a08"/><lb ed="R041" n="0942b11"/>的能除自他分段变易诸苦因果。真实不虚。应谛 <lb ed="X" n="0880a09"/><lb ed="R041" n="0942b12"/>信也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880a10"/><lb ed="R041" n="0942b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0880a1001">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0880a1014" cb:place="inline">揭谛揭谛。波罗揭 <lb ed="X" n="0880a11"/><lb ed="R041" n="0942b14"/>谛。波罗僧揭谛。菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880a12"/><lb ed="R041" n="0942b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0880a1201">前之显说既指般若即咒。此之密说。须知咒即般 <lb ed="X" n="0880a13"/><lb ed="R041" n="0942b16"/>若。然显说而又密说者。显密各具四悉昙益故。正 <lb ed="X" n="0880a14"/><lb ed="R041" n="0942b17"/>以不翻为妙。不宜穿凿。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880a15"/> <lb ed="X" n="0880a16"/><lb ed="R041" n="0942b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经释要<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0879a1801" to="#end0879a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">空</lem><rdg wit="#wit.orig">法</rdg></app> <app from="#beg0879b0401" to="#end0879b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879b1201" to="#end0879b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879b1901" to="#end0879b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879c0701" to="#end0879c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879c2101" to="#end0879c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0879a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1801">空【CB】，法【卍续】</note> <note n="0879b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>